Het antwoord is genuanceerd. Dieren ervaren emoties en stress. Ze kunnen gedrag vertonen dat sterk lijkt op een depressie bij mensen. Maar in de diergeneeskunde spreken experts vaker over langdurige somberheid, stress of gedragsproblemen. Hoe dan ook: jouw dier lijdt, en daar moet je wat mee doen.
Hoe herken je depressieve signalen bij je dier?
Omdat dieren niet in woorden kunnen vertellen hoe ze zich voelen, moet je letten op subtiele veranderingen in gedrag. Een paar van de meest voorkomende signalen zijn:
- Verminderde eetlust of juist meer eten dan normaal
- Teruggetrokken gedrag of juist plotselinge prikkelbaarheid
- Overmatig slapen of juist rusteloosheid
- Bij vogels: verenplukken of stoppen met zingen
Volgens een grootschalig onderzoek van de Britse dierenwelzijnsorganisatie PDSA vertoonde driekwart van de honden tekenen van stress of neerslachtigheid. Slechts 36 procent van de baasjes herkende die signalen. Dat betekent dat veel dieren ongemerkt lijden.
Waarom kunnen dieren somber worden?
De meest voorkomende oorzaak is verandering. Een verhuizing, een nieuw gezinslid of het verlies van een maatje kan je dier volledig uit balans brengen. Daarnaast spelen verveling en een gebrek aan prikkels een grote rol. Een hond die dag in dag uit alleen thuis zit of een kat zonder klim- en speelmogelijkheden mist mentale stimulatie en kan daardoor apathisch worden.
Een factor die vaak onderschat wordt: de emoties van de eigenaar. Onderzoek in Scientific Reports laat zien dat honden en hun baasjes zelfs dezelfde stresshormonen kunnen ontwikkelen. Stress werkt dus besmettelijk, ook tussen mens en dier.
Wat zegt de wetenschap?
Niet alle wetenschappers gebruiken het woord “depressie” voor dieren. Toch groeit de consensus dat langdurige stress en verdriet bij dieren vergelijkbaar zijn met menselijke klachten. De American Veterinary Medical Association benadrukt dat gedragsproblemen vaak voortkomen uit emotionele nood en soms zelfs leiden tot agressie.
Dierenartsen schrijven in ernstige gevallen medicatie voor, zoals fluoxetine, beter bekend als Prozac. Maar dat is altijd een laatste stap, gecombineerd met gedragstherapie en intensieve begeleiding.
Interessant genoeg laten onderzoeken ook de positieve kant zien. Volgens een gezamenlijke verklaring van de AVMA en de American Psychiatric Association dragen huisdieren juist bij aan mentale gezondheid van mensen. De band werkt dus twee kanten op.
Wat kun jij doen voor je huisdier?
Het begint altijd met een bezoek aan de dierenarts. Lichamelijke oorzaken zoals pijn of hormonale problemen moeten worden uitgesloten. Als je dier lichamelijk gezond is, kun je zelf aan de slag met deze stappen:
- Zorg voor structuur. Vaste tijden voor voeding en wandelingen geven houvast en rust.
- Beweging en spel. Wissel wandelroutes af, bied uitdagend speelgoed aan en stimuleer het jachtinstinct van katten.
- Meer quality time. Korte, frequente contactmomenten zijn vaak effectiever dan één lang moment per dag.
- Omgevingsverrijking. Geef je dier iets te ontdekken: een krabpaal, een snuffelmat, klimplanken of interactief speelgoed.
- Professionele begeleiding. Een erkend gedragstherapeut kan helpen bij het vinden van de juiste aanpak.
- Medicatie alleen in overleg. In sommige gevallen kan medicatie helpen, maar altijd onder begeleiding van een dierenarts en in combinatie met training.
Kunnen dieren echt lijden zoals mensen?
We moeten voorzichtig zijn met het vergelijken van mensen en dieren. Maar één ding is zeker: huisdieren voelen emoties, ervaren verlies en kunnen somber worden. Ze zijn afhankelijk van ons om signalen te herkennen en actie te ondernemen. Zoals gedragsdeskundige Mart Vandeboel het zei in een interview met De Morgen: “Honden zijn de ultieme spiegels. Als mensen blijven hangen in negatieve emoties, dan nemen honden dat over.”
De bottom line
Depressie bij huisdieren is geen modewoord. Het is een reëel probleem dat aandacht verdient. Door goed te observeren, tijdig hulp in te schakelen en actief aan de slag te gaan met structuur, spel en verrijking, kun je je dier weer plezier in het leven geven. Jij bent de sleutel tot hun welzijn.
