Veel landschildpadden houden in de natuur een winterslaap. Ook als huisdier kan dit gedrag optreden, en voor sommige soorten is het zelfs essentieel voor hun gezondheid. Maar winterslaap bij schildpadden is niet zonder risico’s: een verkeerde aanpak kan levensgevaarlijk zijn. In dit artikel lees je wat winterslaap precies is, welke soorten het doen, en hoe jij jouw schildpad veilig door deze periode helpt.
Wat is winterslaap bij schildpadden?
Winterslaap, ook wel brumatie genoemd, is een periode waarin schildpadden hun stofwisseling sterk verlagen. Hun hartslag daalt, ze eten niet en bewegen nauwelijks. Dit doen ze in de natuur om droge of koude seizoenen te overleven. Voor veel Europese landschildpadden, zoals de Griekse en Moorse schildpad, is winterslaap een natuurlijk onderdeel van hun levenscyclus.
Welke schildpadden houden een winterslaap?
Niet alle schildpadden houden een winterslaap. Europese landschildpadden (bijvoorbeeld de Griekse landschildpad en de Russische landschildpad) doen dit van nature wel. Tropische soorten zoals roodwangschildpadden of kolenbranderschildpadden doen dit juist niet. Het is dus belangrijk dat je weet tot welke soort jouw schildpad behoort voordat je iets met winterslaap onderneemt.
Waarom is winterslaap belangrijk?
Voor soorten die in de natuur in winterslaap gaan, is het overslaan hiervan onnatuurlijk en soms ongezond. De winterslaap:
- bevordert de natuurlijke levenscyclus,
- verlaagt de kans op voortplantingsproblemen,
- geeft het lichaam rust en verlengt mogelijk de levensduur.
Schildpadden die hun winterslaap nooit houden terwijl ze dat wel nodig hebben, kunnen sneller ziek worden of stress ontwikkelen
Hoe bereid je een schildpad voor op winterslaap?
Een veilige winterslaap begint maanden van tevoren. In de nazomer bouw je langzaam de voeding af. De darmen van je schildpad moeten volledig leeg zijn voordat hij in winterslaap gaat, anders kan rotting in het lichaam ontstaan. Daarna verlaag je stap voor stap de temperatuur en lichturen, zodat het dier geleidelijk in ruststand gaat. Dit proces heet het “afbouwen” en duurt meestal 4 tot 6 weken (Stichting Schildpaddenopvang Nederland).
Hoe lang duurt de winterslaap?
De duur van de winterslaap varieert per soort en individu, maar ligt meestal tussen de 8 en 12 weken. Sommige schildpadden slapen korter, andere wat langer. Belangrijk is dat je de duur afstemt op de soort, leeftijd en gezondheid. Jonge schildpadden slapen vaak korter dan volwassen dieren.
Waar laat je een schildpad overwinteren?
Er zijn verschillende methoden:
Koelkastmethode: een veelgebruikte methode waarbij de schildpad in een aangepaste box in een koelkast op 4–6 graden wordt gehouden. Dit maakt temperatuurcontrole makkelijk en voorkomt gevaarlijke schommelingen.
Kelder of schuur: alleen geschikt als de temperatuur constant koel blijft en niet onder het vriespunt daalt. Let op: veel schuren zijn te vochtig of juist te droog.
Waar moet je tijdens de winterslaap op letten?
Ook al lijkt je schildpad volledig in rust, controle blijft essentieel. Weeg hem wekelijks: verliest hij meer dan 1% lichaamsgewicht per maand, dan moet je de winterslaap stoppen. Controleer ook de ogen, neus en schild op tekenen van ziekte. Een zieke schildpad mag nooit in winterslaap gaan.
Wanneer moet je géén winterslaap houden?
Er zijn situaties waarin winterslaap gevaarlijk is:
- Bij zieke of verzwakte schildpadden.
- Bij jonge dieren onder de 1 jaar.
- Bij soorten die van nature geen winterslaap houden.
Twijfel je of je schildpad geschikt is? Raadpleeg altijd een reptielendierenarts.
Het ontwaken na de winterslaap
Na 2 tot 3 maanden is het tijd om je schildpad langzaam wakker te laten worden. Zet hem in een warme omgeving met licht en bied direct vers water aan. Voer kleine porties groenten zodra je merkt dat hij actiever wordt. Het lichaam heeft even tijd nodig om weer op gang te komen.
Veelgemaakte fouten bij winterslaap
De grootste fouten zijn te snel afbouwen, onvoldoende controleren of de schildpad gezond is, en verkeerde temperaturen. Ook laten veel mensen hun schildpad te lang of juist te kort slapen. Een verkeerde aanpak kan leiden tot blijvende schade of zelfs de dood.
Winterslaap is voor veel schildpadden essentieel, maar niet zonder risico. De juiste voorbereiding, temperatuurcontrole en regelmatige controles maken het verschil tussen een gezonde rustperiode en een gevaarlijke situatie. Weet welke soort je hebt en raadpleeg bij twijfel altijd een deskundige.
